UNESCO đã khởi xướng chương trình Con người và Sinh quyển (chương trình MAB) vào năm 1971 để giới thiệu một khái niệm mới: khu dự trữ sinh quyển. Đây là những vùng mà hệ sinh thái và hoạt động của con người có thể cùng tồn tại hài hòa. Mô hình này hiện định hướng các nỗ lực toàn cầu nhằm cân bằng nông nghiệp, văn hóa, đa dạng sinh học và phát triển bền vững.
Nông nghiệp và ngành rượu vang thường gây áp lực lên hệ sinh thái. MAB cung cấp một khung vận hành hỗ trợ sản xuất nông nghiệp (vườn nho, vườn ôliu, ruộng lúa) đồng thời bảo vệ đất, cảnh quan và giá trị văn hóa. Mô hình này đặc biệt phù hợp với các vùng trồng nho, nơi di sản và chăm sóc môi trường cần đi liền nhau.
MAB là gì và cách chương trình này hỗ trợ nông nghiệp bền vững
Chương trình MAB kết nối khoa học tự nhiên và khoa học xã hội với phát triển kinh tế bền vững. Khác với vườn quốc gia, các khu dự trữ sinh quyển cho phép hoạt động của con người. Nông dân, cộng đồng nông thôn và doanh nghiệp có thể hoạt động trong các khu vực này miễn là tuân thủ thực hành bền vững.
Mỗi khu dự trữ tuân theo ba mục tiêu chính:
- Bảo tồn đa dạng sinh học và hệ sinh thái
- Khuyến khích hoạt động kinh tế, xã hội bền vững
- Hỗ trợ nghiên cứu, giáo dục và trao đổi tri thức
Hiện có hơn 700 khu dự trữ sinh quyển trên toàn thế giới, thuộc 134 quốc gia, và 53 khu nằm tại Tây Ban Nha. Điều này khiến Tây Ban Nha trở thành quốc gia có số khu dự trữ sinh quyển nhiều nhất, qua đó củng cố vai trò dẫn dắt trong chuyển đổi nông nghiệp sinh thái.
Mô hình MAB không chỉ chứng nhận một địa bàn. Nó khuyến khích một phương thức làm việc gắn kết quản lý cảnh quan, gìn giữ văn hóa và những giá trị then chốt cho khả năng chống chịu dài hạn, điều tối quan trọng với ngành rượu vang.
Terra Alta: nơi di sản rượu vang và phát triển bền vững cùng tồn tại
Terra Alta, nằm ở phía nam Catalonia, thuộc vùng Terres de l’Ebre, được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển vào năm 2013.
Khu vực này có đất ngập nước, ruộng lúa và núi Địa Trung Hải. Đồng thời lưu giữ một bức tranh khảm nông lâm truyền thống. Tại đây, vườn nho và các cây trồng khác phát triển cạnh những khu bảo tồn thiên nhiên, bao gồm các địa điểm Natura 2000 và công viên cấp vùng.
Nhờ chứng nhận MAB, các sản vật địa phương như gạo, dầu ôliu và nho làm rượu vang có thêm giá trị. Chúng phản ánh cam kết với bền vững, di sản và đa dạng sinh học. Điều này đặc biệt ý nghĩa ở Terra Alta, nơi nghề trồng nho định hình cả kinh tế lẫn cảnh quan.
Vượt lên trên câu chuyện bảo tồn, ghi nhận của MAB thúc đẩy đổi mới trong thực hành canh tác: tái tạo đất, hành lang đa dạng sinh học, sử dụng nước hiệu quả và hòa nhập cảnh quan.
Celler La Botera: rượu vang bền vững bén rễ trong một cảnh quan sống động
Celler La Botera tọa lạc tại Batea, ngay trung tâm lịch sử trồng nho của Terra Alta. Nhà sản xuất rượu vang này hoạt động trong một trong số ít vùng ở châu Âu nơi một khu vực nho truyền thống trùng với khu dự trữ sinh quyển do UNESCO công nhận. Sự giao thoa giữa di sản văn hóa và quản trị môi trường mang đến cho Celler La Botera một vị thế vừa vững nền tảng vừa hướng tới tương lai.
Làm việc trong điều kiện của một khu dự trữ sinh quyển không chỉ là theo bộ hướng dẫn bền vững. Đó là canh tác với ý thức về giới hạn địa phương và tính phụ thuộc lẫn nhau của hệ sinh thái. Khô hạn, cấu trúc đất và các hành lang đa dạng sinh học không phải là khái niệm lý thuyết, chúng định hình cách quản lý vườn nho. Với Celler La Botera, điều này thể hiện thành một triết lý ít can thiệp dựa trên tri thức truyền thống và thực hành theo bối cảnh từng địa điểm.
Nhà sản xuất tập trung vào các giống nho bản địa thích nghi tốt với đất nghèo và điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng. Công việc ngoài vườn nho chú trọng sức khỏe đất lâu dài, hạn chế xói mòn và hòa nhập cảnh quan. Ruộng bậc thang bằng đá địa phương, dải đệm thảm thực vật tự nhiên và các phương thức giữ nước mưa là lô-gic canh tác hàng ngày, không phải chiến thuật tiếp thị.
Trong bối cảnh nhiều tuyên bố về bền vững còn mơ hồ, Celler La Botera mang tới điều khác biệt: tính nhất quán có thể truy xuất và kiểm chứng giữa sản phẩm, nơi chốn và sản xuất. Điều này đặc biệt phù hợp với giới chuyên môn đang tìm kiếm không chỉ chất lượng mà còn tính xác thực gắn với nguồn gốc cùng cam kết môi trường thực chất.
Celler La Botera không tách rời việc làm rượu khỏi lãnh thổ. Bản sắc của họ gắn liền với cảnh quan Địa Trung Hải nơi họ sinh sống và gìn giữ. Mối liên kết giữa đất đai, phương pháp và thông điệp đang trở thành một tài sản giá trị trong thương mại rượu vang quốc tế.
Ngoài Terra Alta: rượu vang ở các khu dự trữ sinh quyển khác
Mạng lưới khu dự trữ sinh quyển của Tây Ban Nha còn bao gồm những vùng rượu vang trọng yếu khác. Ví dụ:
- Sierra de las Nieves (Andalusia): nơi nghề trồng nho trên núi đang hồi sinh với các thực hành có ý thức về khí hậu.
- La Rioja Biosphere Reserve: bao trùm một phần các thung lũng Iregua, Leza và Jubera, với những nhà sản xuất nhỏ đầu tư cho đa dạng sinh học và làm rượu ít can thiệp.
- Menorca: nơi trồng nho cùng tồn tại với các hệ sinh thái ven biển và nội địa được bảo vệ.
Dù không phải tất cả đều nổi tiếng về sản lượng lớn, các khu vực này cho thấy khung MAB có thể định hình bản sắc nghề trồng nho như thế nào. Họ thúc đẩy các thực hành như trồng cây phủ đất, canh tác khô, phục hồi giống bản địa và quản lý dịch hại tổng hợp, tất cả đều then chốt trong bối cảnh khí hậu ấm lên.
Định vị bền vững trong thương mại và truyền thông
Việc thuộc một khu dự trữ sinh quyển không chỉ ảnh hưởng tới cách một rượu vang được làm ra. Nó còn đặt rượu vang vào một phân khúc thị trường ngày càng lớn coi trọng tính chính trực, minh bạch và nhất quán môi trường.
Nhà hàng và sommelier đang tuyển chọn danh mục không chỉ phản ánh phong cách hay xuất xứ. Họ tìm những rượu vang mang câu chuyện trách nhiệm, sản phẩm thể hiện sự chăm sóc với đất đai, tính liên tục văn hóa và tính xác thực. Rượu vang từ các vùng được MAB chứng nhận có thể đáp ứng các kỳ vọng này một cách hữu hình và đáng tin cậy.
Người tiêu dùng cũng nhìn xa hơn nhãn chai. Sở thích của họ ngày càng được định hình bởi các giá trị như bền vững, nguồn cung ứng có đạo đức và khả năng truy xuất. Khi một rượu vang đến từ cảnh quan được bảo vệ với giá trị sinh thái được công nhận, nó kể một câu chuyện chạm tới cảm nhận của họ.
Với nhà nhập khẩu và nhà phân phối, phản ứng trước những dịch chuyển này không phải là chạy theo xu hướng. Đó là đón trước những gì các phân khúc khách hàng gắn kết và có ảnh hưởng nhất đã kỳ vọng. Đại diện cho rượu vang từ các khu dự trữ sinh quyển là cách mang lại sự nhất quán giữa sản phẩm, nơi chốn và nguyên tắc.
Người trồng nho cũng nhấn mạnh vai trò của du lịch rượu vang trong việc củng cố mối liên kết này. Những vị khách trực tiếp trải nghiệm cảnh quan và triết lý đằng sau các rượu vang ấy thường trở thành các đại sứ tận tâm nhất của chúng.
Văn hóa, cảnh quan và sản phẩm: một câu chuyện thống nhất
Tại các vùng như Terra Alta, nhãn sinh quyển củng cố sự thống nhất giữa bản sắc văn hóa và thực hành nông nghiệp. Tường đá khô, sườn đồi bậc thang và giống nho truyền thống không chỉ là di sản, chúng đồng thời là yếu tố vận hành trong nghề trồng nho bền vững.
Các nhà sản xuất rượu vang ở những lãnh thổ này thường hợp tác với các thiết chế địa phương về phục hồi cảnh quan, giám sát đa dạng sinh học và khôi phục di sản, qua đó càng gắn kết sản phẩm với nguồn gốc của mình.
Mối liên kết ấy có ý nghĩa. Nó gia tăng chiều sâu cho câu chuyện rượu vang và tạo dựng sự trung thành dài hạn từ cả giới chuyên môn lẫn người tiêu dùng cuối.
Một mô hình đang phát triển cho ngành rượu vang
Kết hợp sản xuất rượu vang với các nguyên tắc MAB đòi hỏi sự cân bằng. Chỉ làm ra một chai tốt là chưa đủ. Nhà sản xuất còn phải bảo vệ đất đai, vận dụng tri thức truyền thống và tuân theo các phương pháp bền vững.
Cách tiếp cận này mang lại lợi ích rõ ràng. Nhà sản xuất có thể xây dựng câu chuyện thương hiệu mạnh và hấp dẫn người tiêu dùng có ý thức. Tuy nhiên, cũng có thách thức như chi phí sản xuất cao hơn, nhu cầu đào tạo và kế hoạch dài hạn.
Với giới chuyên môn rượu vang (nhà phân phối, nhà nhập khẩu, sommelier), rượu vang từ các vùng như Terra Alta, hoặc từ các nhà sản xuất như Celler La Botera, là lựa chọn sáng suốt. Chúng kết hợp chất lượng và tính xác thực với cam kết môi trường thực chất. Xu hướng này tiếp tục tăng ở các thị trường châu Âu, châu Mỹ và toàn cầu.
Nhiều vùng khác có thể đi theo con đường này. Mô hình MAB truyền cảm hứng cho các lãnh thổ rượu vang trên toàn thế giới. Liệu họ có thể điều chỉnh các nguyên tắc tương tự cho thực tế địa phương? Và sự chuyển dịch đó sẽ tác động như thế nào tới thương mại quốc tế?