UNESCO uruchomiło w 1971 r. program Człowiek i Biosfera (program MAB), wprowadzając nową koncepcję: rezerwat biosfery. To obszary, w których ekosystemy i działalność człowieka mogą współistnieć w harmonii. Ten model dziś wyznacza kierunek globalnym wysiłkom na rzecz równowagi między rolnictwem, kulturą, bioróżnorodnością i zrównoważonym rozwojem.
Rolnictwo i branża winiarska często wywierają presję na ekosystemy. MAB oferuje ramy, które wspierają produkcję rolną (winnice, gaje oliwne, pola ryżowe), a jednocześnie chronią glebę, krajobraz i wartości kulturowe. Model ten ma szczególne znaczenie w regionach winiarskich, gdzie dziedzictwo i troska o środowisko muszą iść w parze.
Czym jest MAB i jak wspiera zrównoważone rolnictwo
Program MAB łączy nauki przyrodnicze i społeczne ze zrównoważonym rozwojem gospodarczym. W przeciwieństwie do parków narodowych, w rezerwatach biosfery dopuszcza się działalność człowieka. Rolnicy, społeczności wiejskie i przedsiębiorstwa mogą w nich funkcjonować pod warunkiem stosowania praktyk zrównoważonych.
Każdy rezerwat realizuje trzy główne cele:
- Ochrona bioróżnorodności i ekosystemów
- Wspieranie zrównoważonej aktywności gospodarczej i społecznej
- Wsparcie badań, edukacji i wymiany wiedzy
Na świecie istnieje ponad 700 rezerwatów biosfery w 134 krajach, z czego 53 znajdują się w Hiszpanii. Czyni to Hiszpanię krajem z największą liczbą rezerwatów biosfery, co wzmacnia jej rolę lidera transformacji agroekologicznej.
Model MAB nie ogranicza się do certyfikacji geografii. Promuje sposób pracy łączący zarządzanie krajobrazem, ochronę kultury i długofalową odporność, kluczowe wartości dla sektora winiarskiego.
Terra Alta: gdzie dziedzictwo winiarskie współistnieje ze zrównoważeniem
Terra Alta, położona na południu Katalonii, jest częścią regionu Terres de l’Ebre, który UNESCO wyznaczyło w 2013 roku jako rezerwat biosfery.
Region obejmuje tereny podmokłe, pola ryżowe i śródziemnomorskie pasma górskie. Zachowano tu też tradycyjny mozaikowy krajobraz rolno-leśny. W jego obrębie winnice i inne uprawy sąsiadują z obszarami chronionymi, w tym z siedliskami Natura 2000 i parkami regionalnymi.
Dzięki certyfikacji MAB lokalne produkty, takie jak ryż, oliwa z oliwek i winogrona, zyskują dodatkową wartość. Odzwierciedlają zobowiązanie do zrównoważenia, dziedzictwa i bioróżnorodności. Ma to szczególne znaczenie w regionie Terra Alta, gdzie uprawa winorośli kształtuje gospodarkę i krajobraz.
Uznanie MAB to nie tylko ochrona, lecz także promocja innowacji w praktykach rolniczych: regeneracji gleby, korytarzy bioróżnorodności, efektywnego wykorzystania wody i integracji upraw z krajobrazem.
Celler La Botera: zrównoważone wino zakorzenione w żywym krajobrazie
Celler La Botera mieści się w Batea, w samym sercu historii winiarstwa Terra Alta. Winnica działa na jednym z nielicznych w Europie obszarów, gdzie tradycyjny region winiarski pokrywa się z rezerwatem biosfery UNESCO. To skrzyżowanie dziedzictwa kulturowego i troski o środowisko daje Celler La Botera pozycję jednocześnie mocno osadzoną i nastawioną na przyszłość.
Praca w warunkach rezerwatu biosfery to więcej niż przestrzeganie wytycznych zrównoważonego rozwoju. To uprawa z pełną świadomością lokalnych ograniczeń i współzależności ekologicznych. Deficyt wody, struktura gleby i korytarze bioróżnorodności nie są tu teorią. To one wyznaczają sposób zarządzania winnicami. W Celler La Botera przekłada się to na filozofię niskiej ingerencji, opartą na wiedzy tradycyjnej i praktykach dopasowanych do siedliska.
Winnica koncentruje się na rodzimych odmianach dobrze przystosowanych do ubogich gleb i skrajnych warunków klimatycznych regionu. Prace w winnicy prowadzi się z myślą o długoterminowym zdrowiu gleby, minimalnej erozji i harmonijnym wpisaniu upraw w krajobraz. Kamienne tarasy, pasy naturalnej roślinności i retencja wód opadowych są tu codzienną logiką winiarską, a nie strategią marketingową.
W rzeczywistości, w której wiele deklaracji zrównoważenia pozostaje ogólnikowych, Celler La Botera oferuje coś innego: mierzalną, weryfikowalną spójność między produktem, miejscem i sposobem wytwarzania. Ma to szczególne znaczenie dla profesjonalistów, którzy oczekują nie tylko jakości, lecz także autentyczności opartej na pochodzeniu i realnym zaangażowaniu środowiskowym.
Celler La Botera nie oddziela winiarstwa od terytorium. Tożsamość winnicy jest nierozerwalna ze śródziemnomorskim krajobrazem, w którym funkcjonuje i o który dba. Ta więź między miejscem, metodą i przekazem staje się jedną z najcenniejszych przewag na międzynarodowym rynku wina.
Poza Terra Alta: wino w innych rezerwatach biosfery
Hiszpańska sieć rezerwatów biosfery obejmuje także inne kluczowe regiony winiarskie. Na przykład:
- Sierra de las Nieves (Andaluzja): gdzie górskie winiarstwo odradza się w duchu dbałości o klimat.
- La Rioja Biosphere Reserve: obejmuje części dolin Iregua, Leza i Jubera, z małymi producentami inwestującymi w bioróżnorodność i niskointerwencyjne winiarstwo.
- Menorca: gdzie uprawa winorośli współistnieje z chronionymi ekosystemami nadmorskimi i śródlądowymi.
Choć nie wszystkie słyną z dużej skali produkcji, te obszary pokazują, jak ramy MAB kształtują tożsamość winiarską. Promują praktyki takie jak okrywa roślinna w międzyrzędziach, uprawa bez nawadniania, odtwarzanie rodzimych odmian oraz zintegrowana ochrona roślin, wszystko kluczowe w ocieplającym się klimacie.
Zrównoważone pozycjonowanie w handlu i komunikacji
Przynależność do rezerwatu biosfery wpływa nie tylko na sposób wytwarzania wina. Pozycjonuje je także wobec rosnącego segmentu rynku, który ceni integralność, przejrzystość i spójność środowiskową.
Restauracje i sommelierzy tworzą selekcje odzwierciedlające nie tylko styl czy pochodzenie. Szukają win z narracją odpowiedzialności, produktów świadczących o trosce o ziemię, ciągłości kulturowej i autentyczności. Wina z regionów certyfikowanych w ramach MAB potrafią spełnić te oczekiwania w sposób namacalny i wiarygodny.
Również konsumenci patrzą dalej niż etykieta. Ich preferencje coraz częściej kształtują wartości takie jak zrównoważenie, etyczne pochodzenie i możliwość śledzenia źródła. Gdy wino pochodzi z chronionego krajobrazu o uznanej wartości ekologicznej, niesie opowieść, która rezonuje.
Dla importerów i dystrybutorów reagowanie na te zmiany nie polega na podążaniu za modą. Chodzi o wyprzedzenie oczekiwań najbardziej zaangażowanych i opiniotwórczych segmentów rynku. Reprezentowanie win z rezerwatów biosfery to sposób na spójność między produktem, miejscem i zasadami.
Winiarze wskazują też na rolę enoturystyki w umacnianiu tej więzi. Goście, którzy doświadczają krajobrazu i filozofii stojących za tymi winami, często stają się ich najwierniejszymi ambasadorami.
Kultura, krajobraz i produkt: jedna opowieść
W regionach takich jak Terra Alta, znak biosfery wzmacnia jedność tożsamości kulturowej i praktyki rolniczej. Suche murki, tarasowe stoki i tradycyjne odmiany winorośli to nie tylko dziedzictwo, lecz także aktywne elementy zrównoważonej uprawy.
Winnice na tych terenach często współpracują z instytucjami lokalnymi przy odnawianiu krajobrazu, monitoringu bioróżnorodności i ratowaniu dziedzictwa, co jeszcze silniej zakorzenia produkt w miejscu pochodzenia.
Ta więź ma znaczenie. Dodaje głębi opowieści o winie i buduje długoterminową lojalność wśród profesjonalistów i odbiorców końcowych.
Rosnący model dla branży winiarskiej
Połączenie produkcji wina z zasadami MAB wymaga wyważenia. Sama świetna butelka nie wystarczy. Producenci muszą również chronić ziemię, korzystać z wiedzy tradycyjnej i stosować metody zrównoważone.
To podejście daje wymierne korzyści. Producenci mogą budować silne historie marki i trafiać do świadomych odbiorców. Pociąga jednak za sobą wyzwania, takie jak wyższe koszty wytwarzania, potrzeby szkoleniowe i planowanie w długim horyzoncie.
Dla profesjonalistów wina (dystrybutorów, importerów, sommelierów) wina z obszarów takich jak Terra Alta lub od winnic takich jak Celler La Botera są rozsądnym wyborem. Łączą jakość i autentyczność z realnym zaangażowaniem środowiskowym. Ten trend umacnia się na rynkach europejskich, amerykańskich i globalnych.
Kolejne regiony mogą pójść tą drogą. Model MAB stanowi inspirację dla obszarów winiarskich na całym świecie. Czy zdołają zaadaptować podobne zasady do lokalnych realiów? I jak taka zmiana wpłynie na handel międzynarodowy?