UNESCO lanceerde het programma Man and the Biosphere (MAB-programma) in 1971 om een nieuw concept te introduceren: de biosfeerreservaten. Dit zijn gebieden waar ecosystemen en menselijke activiteit in harmonie kunnen samengaan. Dit model stuurt inmiddels wereldwijd de inspanningen om landbouw, cultuur, biodiversiteit en duurzame ontwikkeling met elkaar in balans te brengen.
Landbouw en de wijnsector zetten ecosystemen vaak onder druk. MAB biedt een kader dat de landbouwproductie ondersteunt (wijngaarden, olijfgaarden, rijstvelden) en tegelijk bodem, landschap en culturele waarden beschermt. Dit model is bijzonder relevant in wijnbouwregio’s waar erfgoed en zorg voor het milieu hand in hand moeten gaan.
Wat MAB is en hoe het duurzame landbouw ondersteunt
Het MAB-programma verbindt natuur- en sociale wetenschappen met duurzame economische ontwikkeling. In tegenstelling tot nationale parken laten biosfeerreservaten menselijke activiteit toe. Boeren, plattelandsgemeenschappen en bedrijven kunnen er opereren, mits zij duurzame praktijken volgen.
Elk reservaat werkt volgens drie hoofddoelen:
- Behoud biodiversiteit en ecosystemen
- Stimuleer duurzame economische en sociale activiteit
- Ondersteun onderzoek, onderwijs en kennisuitwisseling
Er zijn wereldwijd meer dan 700 biosfeerreservaten, verspreid over 134 landen, waarvan er 53 in Spanje liggen. Daarmee is Spanje het land met het hoogste aantal biosfeerreservaten, wat zijn rol als koploper in de agro-ecologische transitie versterkt.
Het MAB-model certificeert niet enkel geografie. Het stimuleert een manier van werken die landschapsbeheer, cultuurbehoud en langetermijnveerkracht verbindt, waarden die voor de wijnsector essentieel zijn.
Terra Alta: waar wijn-erfgoed en duurzaamheid samengaan
Terra Alta, in het zuiden van Catalonië, maakt deel uit van de Terres de l’Ebre-regio, die UNESCO in 2013 tot biosfeerreservaat heeft aangewezen.
De regio omvat wetlands, rijstvelden en mediterrane bergen. Ze bewaart ook een traditioneel agrobosbouwmozaïek. Hier groeien wijngaarden en andere teelten naast beschermde natuurgebieden, waaronder Natura 2000-gebieden en regionale parken.
Dankzij de MAB-erkenning krijgen lokale producten, zoals rijst, olijfolie en wijndruiven, extra waarde. Ze weerspiegelen een inzet voor duurzaamheid, erfgoed en biodiversiteit. Dat is bijzonder relevant in een regio als Terra Alta, waar wijnbouw de economie en het landschap mee vormgeeft.
Naast behoud stimuleert de MAB-erkenning innovatie in landbouwpraktijken: bodembeheer en -regeneratie, biodiversiteitscorridors, efficiënt watergebruik en landschappelijke inpassing.
Celler La Botera: duurzame wijn geworteld in een levend landschap
Celler La Botera bevindt zich in Batea, in het hart van de wijnbouwhistorie van Terra Alta. Het wijndomein werkt in een van de weinige gebieden in Europa waar een traditioneel wijnbouwgebied samenvalt met een door UNESCO aangewezen biosfeerreservaat. Deze kruising van cultureel erfgoed en milieuzorg geeft Celler La Botera een positie die zowel geaard als toekomstgericht is.
Werken binnen de voorwaarden van een biosfeerreservaat gaat verder dan het volgen van duurzame richtlijnen. Het betekent boeren met oog voor lokale grenzen en ecologische onderlinge samenhang. Waterschaarste, bodemstructuur en biodiversiteitscorridors zijn geen theoretische kwesties, ze bepalen hoe de wijngaarden worden beheerd. Voor Celler La Botera vertaalt zich dat in een filosofie van minimale interventie, geworteld in traditionele kennis en plek-specifieke praktijken.
Het wijndomein focust op inheemse druivenrassen die goed zijn aangepast aan de arme bodems en het extreme klimaat van de regio. In de wijngaard ligt de nadruk op langetermijn-bodemgezondheid, minimale erosie en landschappelijke inpassing. Lokale stenenterrassen, randen met natuurlijke vegetatie en methoden voor regenwaterretentie maken deel uit van de dagelijkse wijnbouwlogica, niet van marketingstrategieën.
In een context waarin veel duurzaamheidsclaims vaag blijven, biedt Celler La Botera iets anders: traceerbare, verifieerbare samenhang tussen product, plek en productie. Dat is bijzonder relevant voor wijnprofessionals die niet alleen kwaliteit zoeken, maar herkomstgedreven authenticiteit met een reële milieu-inzet.
Celler La Botera scheidt vinificatie niet van het terroir. De identiteit is onlosmakelijk verbonden met het mediterrane landschap dat het bewoont en beschermt. Die verbinding tussen land, methode en boodschap wordt een van de meest waardevolle troeven in de internationale wijnhandel.
Voorbij Terra Alta: wijn in andere biosfeerreservaten
Het Spaanse netwerk van biosfeerreservaten omvat andere belangrijke wijnregio’s. Bijvoorbeeld:
- Sierra de las Nieves (Andalusië): waar bergwijnbouw opnieuw opkomt met klimaatbewuste praktijken.
- La Rioja Biosphere Reserve: beslaat delen van de Iregua-, Leza- en Juberavalleien, met kleine producenten die investeren in biodiversiteit en vinificatie met minimale interventie.
- Menorca: waar wijnbouw samenleeft met beschermde kust- en binnenlandse ecosystemen.
Hoewel niet allemaal bekend om hoge volumes, laten deze gebieden zien hoe het MAB-kader de identiteit van wijnbouw kan vormen. Ze stimuleren praktijken als onderzaai en bodembedekking, droge teelt zonder irrigatie, herstel van inheemse rassen en geïntegreerde gewasbescherming. Allemaal cruciaal in een opwarmend klimaat.
Een duurzame positionering in handel en communicatie
Deel uitmaken van een biosfeerreservaat bepaalt niet alleen hoe een wijn wordt geproduceerd. Het positioneert de wijn ook in een groeiend marktsegment dat integriteit, transparantie en milieusamenhang waardeert.
Restaurants en sommeliers stellen selecties samen die verder gaan dan stijl of herkomst. Ze zoeken wijnen met een verhaal van verantwoordelijkheid, producten die zorg voor het land, culturele continuïteit en authenticiteit weerspiegelen. Wijnen uit MAB-erkende regio’s kunnen aan deze verwachtingen voldoen op een tastbare en geloofwaardige manier.
Ook consumenten kijken verder dan het etiket. Hun voorkeuren worden steeds meer bepaald door waarden als duurzaamheid, ethische herkomst en traceerbaarheid. Wanneer een wijn afkomstig is uit een beschermd landschap met erkende ecologische waarde, vertelt die een verhaal dat resoneert.
Voor importeurs en distributeurs draait inspelen op deze verschuivingen niet om het volgen van een trend. Het gaat om anticiperen op wat de meest betrokken en invloedrijke marktsegmenten al verwachten. Wijnen uit biosfeerreservaten vertegenwoordigen is een manier om samenhang te bieden tussen product, plek en principes.
Wijnbouwers wijzen ook op de rol van wijntoerisme om deze verbinding te versterken. Bezoekers die het landschap en de filosofie achter deze wijnen ervaren, worden vaak hun meest toegewijde ambassadeurs.
Cultuur, landschap en product: één verhaal
In regio’s als Terra Alta versterkt het biosfeerlabel de eenheid tussen culturele identiteit en landbouwpraktijk. Drooggestapelde stenen muren, terrashellingen en traditionele druivenrassen zijn niet louter erfgoed, het zijn actieve elementen in duurzame wijnbouw.
Wijndomeinen in deze gebieden werken vaak samen met lokale instellingen aan landschapsherstel, biodiversiteitsmonitoring en erfgoedherstel, wat het product nog steviger in zijn herkomst verankert.
Die verbinding is van belang. Ze verdiept het wijnverhaal en creëert langetermijnloyaliteit bij professionals en eindverbruikers.
Een groeiend model voor de wijnsector
Wijnproductie combineren met MAB-principes vraagt om balans. Alleen een sterke fles produceren is onvoldoende. Producenten moeten ook het land beschermen, traditionele kennis toepassen en duurzame methoden volgen.
Deze aanpak biedt duidelijke voordelen. Producenten kunnen sterke merkverhalen bouwen en aantrekkelijk zijn voor bewuste consumenten. Er zijn echter ook uitdagingen, waaronder hogere productiekosten, opleidingsbehoeften en langetermijnplanning.
Voor wijnprofessionals (distributeurs, importeurs, sommeliers) vormen wijnen uit gebieden als Terra Alta, of van wijndomeinen zoals Celler La Botera, een doordachte keuze. Ze combineren kwaliteit en authenticiteit met daadwerkelijke milieu-inzet. Deze trend groeit verder in Europese, Amerikaanse en wereldmarkten.
Meer regio’s kunnen dit pad volgen. Het MAB-model biedt inspiratie voor wijngebieden wereldwijd. Kunnen zij vergelijkbare principes aan lokale realiteiten aanpassen? En hoe zou die verschuiving de internationale handel beïnvloeden?