UNESCO lanceerde het Man and the Biosphere-programma (MAB-programma) in 1971 om een nieuw concept te introduceren: het biosfeerreservaat. Dit zijn gebieden waar ecosystemen en menselijke activiteit in harmonie kunnen samenleven. Dit model leidt nu wereldwijde inspanningen om landbouw, cultuur, biodiversiteit en duurzame ontwikkeling in balans te brengen.
Landbouw en de wijnindustrie belasten vaak ecosystemen. MAB biedt een kader dat landbouwproductie (wijngaarden, olijfgaarden, rijstvelden) ondersteunt en tegelijkertijd bodem, landschap en culturele waarden beschermt. Dit model is vooral relevant in wijnbouwgebieden waar erfgoed en milieuzorg hand in hand moeten gaan.
Wat MAB is en hoe het duurzame landbouw ondersteunt
Het MAB-programma verbindt natuur- en sociale wetenschappen met duurzame economische ontwikkeling. In tegenstelling tot nationale parken, staan biosfeerreservaten menselijke activiteiten toe. Boeren, plattelandsgemeenschappen en bedrijven kunnen binnen deze gebieden opereren zolang ze duurzame praktijken volgen.
Elk reservaat volgt drie hoofddoelen:
- Biodiversiteit en ecosystemen behouden
- Duurzame economische en sociale activiteiten stimuleren
- Onderzoek, onderwijs en kennisuitwisseling ondersteunen
Er zijn meer dan 700 biosfeerreservaten wereldwijd, verspreid over 134 landen, en 53 daarvan bevinden zich in Spanje. Dit maakt Spanje het land met het hoogste aantal biosfeerreservaten, een feit dat zijn rol als leider in de agro-ecologische transitie versterkt.
Het MAB-model certificeert niet alleen geografie. Het bevordert een werkwijze die landschapsbeheer, culturele behoud en langdurige veerkracht verbindt, kritische waarden voor de wijnsector.
Terra Alta: waar wijntraditie en duurzaamheid samengaan
Terra Alta, gelegen in het zuiden van Catalonië, maakt deel uit van de regio Terres de l’Ebre, die UNESCO in 2013 als biosfeerreservaat heeft aangewezen.
De regio kenmerkt zich door wetlands, rijstvelden en mediterrane bergen. Het behoudt ook een traditioneel agroforestry-mozaïek. Hier groeien wijngaarden en andere gewassen naast beschermde natuurgebieden, waaronder Natura 2000-sites en regionale parken.
Dankzij de MAB-certificering krijgen lokale producten, zoals rijst, olijfolie en wijndruiven, extra waarde. Ze weerspiegelen een inzet voor duurzaamheid, erfgoed en biodiversiteit. Dit is vooral relevant in een regio als Terra Alta, waar de wijnbouw de economie en het landschap vormgeeft.
Naast behoud bevordert MAB-erkenning innovatie in landbouwpraktijken: bodemregeneratie, biodiversiteitscorridors, efficiënt watergebruik en landschapsintegratie.
Celler La Botera: duurzame wijn geworteld in een levend landschap
Celler La Botera is gevestigd in Batea, in het hart van de wijnbouwgeschiedenis van Terra Alta. De wijnmakerij opereert binnen een van de weinige gebieden in Europa waar een traditioneel wijnbouwgebied samenvalt met een door UNESCO aangewezen biosfeerreservaat. Deze kruising tussen cultureel erfgoed en milieubeheer geeft Celler La Botera een positie die zowel geworteld als toekomstgericht is.
Werken onder de voorwaarden van een biosfeerreservaat betekent meer dan het volgen van duurzame richtlijnen. Het impliceert landbouw met bewustzijn van lokale grenzen en ecologische onderlinge afhankelijkheid. Waterschaarste, bodemstructuur en biodiversiteitscorridors zijn geen theoretische zorgen. Ze bepalen hoe wijngaarden worden beheerd. Voor Celler La Botera vertaalt dit zich in een lage-interventiefilosofie geworteld in traditionele kennis en locatie-specifieke praktijken.
De wijnmakerij richt zich op inheemse druivenrassen die goed zijn aangepast aan de arme bodems en extreme klimatologische omstandigheden van de regio. Wijngaardwerk wordt uitgevoerd met aandacht voor de gezondheid van de bodem op lange termijn, minimale erosie en landschapsintegratie. Lokale stenen terrassen, natuurlijke vegetatiegrenzen en regenwaterretentiemethoden maken deel uit van de dagelijkse wijnbouwlogica, niet van marketingstrategieën.
In een context waar veel duurzaamheidsclaims vaag blijven, biedt Celler La Botera iets anders: traceerbare, verifieerbare samenhang tussen product, plaats en productie. Dit is vooral relevant voor wijnprofessionals die niet alleen kwaliteit zoeken, maar ook authenticiteit op basis van herkomst met een echte milieutoewijding.
Celler La Botera scheidt wijnmaken niet van het territorium. Zijn identiteit is onlosmakelijk verbonden met het mediterrane landschap dat het bewoont en beschermt. Die verbinding tussen land, methode en boodschap wordt een van de meest waardevolle troeven in de internationale wijnhandel.
Voorbij Terra Alta: wijn in andere biosfeerreservaten
Het netwerk van biosfeerreservaten in Spanje omvat andere belangrijke wijnregio's. Bijvoorbeeld:
- Sierra de las Nieves (Andalusië): waar bergwijngaarden opnieuw opkomen met klimaatbewuste praktijken.
- La Rioja Biosfeerreservaat: beslaat delen van de Iregua-, Leza- en Jubera-valleien, met kleine producenten die investeren in biodiversiteit en wijnmaken met minimale interventie.
- Menorca: waar wijnbouw samenleeft met beschermde kust- en binnenlandse ecosystemen.
Hoewel niet alle gebieden bekend staan om grootschalige productie, laten deze regio's zien hoe het MAB-kader de identiteit van de wijnbouw kan vormgeven.. Ze bevorderen praktijken zoals groenbemesting, droge landbouw, herstel van inheemse variëteiten en geïntegreerd plaagbeheer, allemaal cruciaal in een warmer klimaat.
Een duurzame positionering in handel en communicatie
Deel uitmaken van een biosfeerreservaat beïnvloedt niet alleen hoe een wijn wordt geproduceerd. Het stemt de wijn ook af op een groeiend segment van de markt dat waarde hecht aan integriteit, transparantie en milieubewustzijn.
Restaurants en sommeliers stellen selecties samen die meer weerspiegelen dan alleen stijl of herkomst. Ze zoeken naar wijnen die een verhaal van verantwoordelijkheid dragen, producten die zorg voor het land, culturele continuïteit en authenticiteit weerspiegelen. Wijnen uit MAB-gecertificeerde regio's kunnen aan deze verwachtingen voldoen op een manier die zowel tastbaar als geloofwaardig aanvoelt.
Consumenten kijken ook verder dan het etiket. Hun voorkeuren worden steeds meer gevormd door waarden zoals duurzaamheid, ethische inkoop en traceerbaarheid. Wanneer een wijn afkomstig is uit een beschermd landschap met erkende ecologische waarde, vertelt het een verhaal dat aanspreekt.
Voor importeurs en distributeurs gaat het inspelen op deze verschuivingen niet om het volgen van een trend. Het gaat om het anticiperen op wat de meest betrokken en invloedrijke segmenten van de markt al verwachten. Het vertegenwoordigen van wijnen uit biosfeerreservaten is een manier om samenhang te bieden tussen product, plaats en principe.
Wijnbouwers wijzen ook op de rol van wijntoerisme in het versterken van deze verbinding. Bezoekers die het landschap en de filosofie achter deze wijnen ervaren, worden vaak hun meest toegewijde ambassadeurs.
Cultuur, landschap en product: een verenigd verhaal.
In regio's zoals Terra Alta versterkt het biosfeerlabel de eenheid tussen culturele identiteit en landbouwpraktijk.. Droogstenen muren, terrasvormige hellingen en traditionele druivenrassen zijn niet alleen erfgoed, ze zijn actieve elementen in duurzame wijnbouw.
Wijnhuizen in deze gebieden werken vaak samen met lokale instellingen aan landschapsherstel, biodiversiteitsmonitoring en erfgoedherstel,, wat het product verder verankert in zijn plaats van oorsprong.
Die verbinding is belangrijk. Het voegt diepte toe aan het wijnverhaal en creëert langdurige loyaliteit onder professionals en eindconsumenten.
Een groeiend model voor de wijnindustrie
Het combineren van wijnproductie met MAB-principes vereist balans. Het is niet genoeg om een geweldige fles te produceren. Producenten moeten ook het land beschermen, traditionele kennis toepassen en duurzame methoden volgen.
Deze benadering biedt duidelijke voordelen. Producenten kunnen sterke merkverhalen opbouwen en aanspreken bij bewuste consumenten. Het brengt echter ook uitdagingen met zich mee, zoals hogere productiekosten, opleidingsbehoeften en langetermijnplanning.
Voor wijnprofessionals (distributeurs, importeurs, sommeliers) zijn wijnen uit gebieden zoals Terra Alta, of van wijnmakerijen zoals Celler La Botera, een slimme keuze. Ze combineren kwaliteit en authenticiteit met echte milieubetrokkenheid. Deze trend blijft groeien in Europese, Amerikaanse en wereldwijde markten.
Meer regio's zouden dit pad kunnen volgen. Het MAB-model biedt inspiratie voor wijngebieden wereldwijd. Kunnen zij vergelijkbare principes aanpassen aan lokale realiteiten? En hoe zou die verschuiving de internationale handel kunnen beïnvloeden?
